Từ đồi chè xanh đến chén trà lành
Trà của HTX Tâm Trà Việt — hái tay tại Đại Từ – La Bằng, sao tại xưởng, đặt trực tiếp không qua trung gian.
Bài này có gì
- Mười công thức giải khát từ bột matcha, ghi rõ tỉ lệ theo gam và ml để bạn làm lại được y hệt.
- Cách đánh bột không vón — chỗ hỏng nhiều nhất của người mới.
- Nhiệt độ nước đúng, vì nước sôi 100 độ làm matcha đắng gắt.
- Bảng quy đổi nhanh cho quán: pha một ly và pha một mẻ hai lít.
- Phần cuối: nếu bạn làm đồ uống bán, nên chọn trà nền Việt nào cho hợp túi tiền.
Trà xanh Thái Nguyên sao khô - nguyên liệu khác với bột matcha nghiền
Ba nguyên tắc phải nhớ trước khi pha
Một, nước không được sôi. Nước 100 độ làm bột matcha ra vị đắng gắt và mất hương. Khoảng đúng là 70–80 độ. Cách làm không cần nhiệt kế: đun sôi rồi để nguội chừng ba đến bốn phút.
Hai, phải rây bột. Matcha hút ẩm và vón cục trong hộp. Rây qua lưới nhỏ trước khi pha là bước một giây nhưng quyết định ly nước có mịn hay không.
Ba, đánh trước rồi mới thêm sữa. Luôn hoà bột với một ít nước ấm thành hỗn hợp sánh trước, sau đó mới chế sữa hoặc nước đá vào. Đổ sữa lạnh thẳng vào bột khô thì chắc chắn vón.
| Dụng cụ | Kết quả | Ghi chú |
| Chasen (chổi tre) | Mịn nhất, có lớp bọt | Đánh theo hình chữ W, không khuấy tròn |
| Phới lò xo nhỏ | Khá mịn | Giải pháp thay thế dễ kiếm |
| Bình lắc | Mịn, nhanh, hợp quán | Lắc 15–20 giây |
| Máy đánh sữa cầm tay | Mịn và nhiều bọt | Tiện khi làm số lượng ít |
| Thìa khuấy | Dễ vón | Chỉ dùng khi không có gì khác |
Tỉ lệ gốc: học một lần dùng cho mọi công thức
Gần như mọi thức uống trong bài đều dựng trên một tỉ lệ gốc. Nhớ cái này rồi thì bạn tự biến tấu được, không cần thuộc lòng từng công thức.
| Loại ly | Bột matcha | Nước 75 độ | Sữa / nước còn lại |
| Ly nhỏ 250ml | 2g | 30ml | 150–180ml |
| Ly vừa 350ml | 3g | 40ml | 200–240ml |
| Ly lớn 500ml | 4–5g | 60ml | 300–350ml |
| Mẻ 2 lít cho quán | 18–20g | 250ml | phần còn lại |
Đường thì tuỳ khẩu vị, nhưng mức chúng tôi thấy hợp số đông là 10–15ml siro đường cho ly vừa. Ai quen vị trà thật thường giảm xuống còn một nửa.
Mười công thức giải khát với bột matcha
1. Matcha latte đá. 3g bột rây mịn, đánh với 40ml nước 75 độ. Cho 150ml sữa tươi và 15ml siro đường vào ly đầy đá, rót hỗn hợp matcha lên trên để tạo hai lớp.
2. Matcha latte nóng. Cùng tỉ lệ nhưng thay sữa lạnh bằng 160ml sữa hâm nóng khoảng 65 độ. Đánh sữa tạo bọt trước khi rót sẽ mượt hơn nhiều.
3. Matcha đá xay. 4g bột matcha, 40ml nước ấm, 120ml sữa, 20ml siro, 180g đá viên. Xay 30–40 giây. Muốn đặc hơn thì thêm đá chứ đừng thêm bột.
4. Matcha chanh sả. 3g bột đánh tan, thêm 150ml nước lạnh, 15ml nước cốt chanh, 15ml siro sả. Vị này bán rất chạy mùa nóng vì có vị chua cắt ngậy.
5. Matcha soda. 2g bột đánh với 30ml nước ấm, rót vào ly đá rồi thêm 150ml soda. Không cho sữa. Nước lên màu xanh trong, uống rất mát.
6. Matcha dừa. 3g bột, 40ml nước ấm, 120ml nước cốt dừa pha loãng, 10ml siro. Béo hơn sữa tươi nên giảm đường lại.
7. Matcha sữa yến mạch. Cùng tỉ lệ latte nhưng thay bằng sữa yến mạch. Vị ngọt tự nhiên hơn nên thường bớt được một nửa lượng siro.
8. Matcha trân châu đường đen. Latte đá theo công thức một, thêm 60g trân châu đã nấu và 20ml nước đường đen. Đây là món cần làm đúng thứ tự: đường đen tráng thành ly trước, rồi mới đến đá.
9. Matcha kem cheese. Làm nền matcha không sữa, phủ lớp kem cheese đánh bông lên trên. Lớp mặn nhẹ của cheese làm vị chát của matcha dịu hẳn đi.
10. Matcha đậu đỏ. Latte nóng hoặc đá, thêm 40g đậu đỏ hầm ngọt dưới đáy ly. Món này hợp mùa lạnh và bán tốt ở quán có khách ngồi lại.
Hồng trà làm nền pha chế thay cho bột matcha trong trà sữa
Bảng quy đổi nhanh cho quán
Nếu bạn làm đồ uống để bán, pha từng ly rất mất thời gian. Cách làm của nhiều quán là đánh sẵn một mẻ cốt bột matcha rồi định lượng ra từng ly.
| Việc | Cách làm | Hạn dùng |
| Cốt matcha đặc | 20g bột + 250ml nước 75 độ, đánh kỹ, lọc lại | Trong ngày, để ngăn mát |
| Định lượng mỗi ly vừa | 35–40ml cốt | — |
| Siro đường | Đường và nước tỉ lệ 1:1, đun tan | 7–10 ngày ngăn mát |
| Trân châu | Nấu theo mẻ nhỏ | 4–6 giờ, không để qua đêm |
Lưu ý thật lòng: cốt để lâu sẽ xuống màu và đắng dần. Matcha là bột lá nghiền, oxy hoá rất nhanh khi gặp không khí và ánh sáng. Đánh mẻ vừa đủ bán trong ngày là hợp lý nhất.
Bảo quản bột matcha cho khỏi xuống màu
Đây là chỗ nhiều quán mất tiền oan. Bột matcha mở nắp để trên kệ vài tuần sẽ chuyển từ xanh tươi sang xanh úa, và vị mất hẳn độ ngọt hậu.
| Nên | Không nên |
| Đựng hộp kín, tối màu | Để trong túi đã mở, gập miệng |
| Cất ngăn mát, để nguội về nhiệt độ phòng trước khi mở | Mở hộp lạnh ra dùng ngay, gây đọng hơi nước |
| Mua gói nhỏ, dùng hết trong vài tuần | Mua bao lớn trữ vài tháng |
| Dùng thìa khô hoàn toàn | Dùng thìa còn ẩm |
Chọn mua bột matcha: hạng uống và hạng làm bánh
Trên thị trường, bột matcha được chia đại khái thành hai nhóm và giá chênh nhau nhiều lần. Người mới hay mua nhầm rồi kết luận là matcha dở, trong khi thật ra chỉ là mua sai hạng.
| Nhìn vào | Hạng uống trực tiếp | Hạng làm bánh, pha chế |
| Màu | Xanh non rực, hơi ánh vàng | Xanh sẫm hoặc hơi ngả vàng úa |
| Vị | Chát nhẹ rồi ngọt hậu, ít đắng | Đắng và chát rõ hơn |
| Độ mịn | Rất mịn, bám tay | Mịn vừa, dễ rây |
| Hợp để | Uống nguyên bản, latte ít đường | Bánh, kem, đồ uống nhiều sữa và đường |
Kinh nghiệm dễ áp dụng: nếu bạn định uống matcha gần như nguyên bản thì đừng tiếc tiền mua hạng thấp, vì vị đắng sẽ lộ hết. Còn nếu làm trà sữa nhiều đường, nhiều topping thì hạng pha chế là đủ và tiết kiệm hơn hẳn.
Về nguồn gốc, hãy đọc nhãn như đọc nhãn một gói trà: có ghi vùng sản xuất không, có hạn dùng rõ không, bao bì có chống sáng không. Bột matcha đóng trong túi nhựa trong suốt bày dưới đèn tủ kính là thứ nên bỏ qua, dù giá rẻ đến đâu.
Matcha và trà xanh Việt: khác nhau ở đâu
Nhiều người hỏi chúng tôi có thể lấy trà xanh Thái Nguyên nghiền ra thay bột matcha được không. Câu trả lời thật: nghiền được, nhưng ra thứ khác, và không nên gọi đó là matcha.
| Điểm so | Bột matcha | Trà xanh Thái Nguyên |
| Trồng | Che nắng vài tuần trước khi hái | Phơi nắng tự nhiên suốt vụ |
| Chế biến | Hấp, sấy, bỏ gân lá rồi nghiền mịn | Diệt men bằng sao chảo, vò, sấy khô |
| Cách uống | Uống cả lá dưới dạng bột | Hãm lấy nước, bỏ bã |
| Vị đặc trưng | Béo ngậy, chát dày, màu xanh đậm | Chát nhẹ rồi ngọt hậu, hương cốm |
| Hợp dùng | Latte, bánh, kem | Uống ấm, trà đá, trà trái cây, trà sữa |
Khác biệt lớn nhất nằm ở khâu che nắng. Cây trà bị che sẽ tích thêm chất tạo vị ngọt đậm và giữ màu xanh, đó là lý do bột matcha có cái béo riêng mà trà xanh phơi nắng không có.
Ngược lại, hương cốm và hậu ngọt sâu của trà Thái Nguyên lại là thứ matcha không có. Hai thứ không thay thế nhau được, và cũng không cần phải hơn thua. Trong một quán, chúng hoàn toàn có thể đứng cạnh nhau trên cùng tấm menu.
Chú Thuận hay nói một ý mà chúng tôi thấy đúng: người Việt mình đang chưa đánh giá đúng giá trị sản phẩm của mình. Trong khi cả thị trường chạy theo bột matcha nhập, thì trà Việt vẫn nằm đó với hậu ngọt tự nhiên mà không cần thêm đường để che.
Năm lỗi khiến ly matcha không ngon
Lỗi một: dùng nước sôi. Đã nói ở đầu bài nhưng phải nhắc lại vì đây là lỗi phổ biến nhất. Chỉ riêng việc hạ nhiệt độ xuống 75 độ đã đổi hẳn vị của ly nước.
Lỗi hai: cho quá nhiều bột để bù vị. Khi thấy nhạt, phản xạ của nhiều người là thêm bột matcha. Kết quả là ly nước đắng chát mà vẫn không "đậm" theo nghĩa người ta muốn. Thứ cần tăng thường là độ đặc của sữa, không phải lượng bột.
Lỗi ba: pha sẵn để cả ngày. Matcha xuống màu và đắng dần theo giờ. Ly pha buổi sáng uống lúc chiều là một ly khác hẳn.
Lỗi bốn: đá quá nhiều. Đá tan làm loãng phần cốt, nên với ly đá phải tính cốt đặc hơn ngay từ đầu chứ không phải thêm bột vào phút cuối.
Lỗi năm: bỏ qua chất lượng sữa. Trong một ly latte, sữa chiếm phần lớn thể tích. Sữa nhạt hoặc sữa có mùi sẽ kéo cả ly xuống, dù bột matcha có tốt đến mấy.
Nói đúng mức về đường và caffeine
Chúng tôi là người làm trà, không phải bác sĩ. Bài này không khẳng định bột matcha chữa hay hỗ trợ điều trị bệnh nào.
Điều nói được: matcha là bột lá trà nghiền nên bạn uống cả lá, do đó lượng caffeine trong một ly thường cao hơn một chén trà hãm cùng khối lượng. Cơ quan An toàn thực phẩm châu Âu đưa mức tham chiếu khoảng 400mg caffeine mỗi ngày cho người lớn khoẻ mạnh và 200mg với phụ nữ mang thai hoặc cho con bú.
Phần đường mới là thứ đáng để ý hơn. Một ly matcha latte trân châu đường đen cỡ lớn gom đường từ ba nguồn cùng lúc: siro, sữa đặc hoặc sữa có đường, và nước đường của trân châu. Ai cần kiểm soát đường nên chọn mức ngọt thấp và hỏi bác sĩ.
Vùng chè Thái Nguyên cung cấp trà nền cho quán pha chế bột matcha
Làm đồ uống bán thì nên dùng trà nền nào
Chúng tôi không sản xuất bột matcha, nên phần này nói thẳng: nếu bạn cần matcha thì mua chỗ chuyên về matcha. Còn nếu bạn đang tìm trà nền Việt để làm trà sữa, trà trái cây, trà đá bán tại quán thì đó đúng là việc của chúng tôi.
| Bạn làm món gì | Trà nền nên dùng | Vì sao |
| Trà sữa nền đậm | Hồng trà Shan tuyết đậm vị | Lên men toàn phần, đứng vững trong sữa, bán theo cân |
| Trà sữa vị nhẹ, màu sáng | Hoàng trà Shan tuyết | Êm hơn hồng trà, hậu ngọt rõ |
| Trà trái cây, trà chanh | Trà xanh Shan tuyết đậm vị | Chát vừa, không lấn vị trái cây |
| Trà đá bán mang đi | Trà tấm nõn | Ra nước nhanh, rất được nước, chi phí thấp mỗi ly |
| Vị hoa cho menu mùa hè | Trà hoa nhài Thái Nguyên | Ướp hoa nhài thật, hợp với sữa và với soda |
Đặt số lượng cho quán, cho xưởng hoặc làm hàng theo yêu cầu riêng thì gọi 0368.151.678. Mua lẻ về pha thử ở nhà thì gọi 0819.486.555 hoặc 0393.98.2025, nhắn Zalo 0855.318.678.
Cam kết khi mua hàng
Khách sỉ được gửi mẫu trước hoặc mua số lượng ít với giá tốt để thử trước khi đặt lớn — với hàng pha chế thì đây là cách duy nhất hợp lý, vì mỗi quán một công thức, phải thử mới biết hợp hay không.
Khách lẻ dù mua ít hay mua nhiều đều được mở gói bất kỳ để kiểm; không đúng như mô tả thì chúng tôi hoàn lại. Trà còn khoảng một tháng nữa hết hạn mà quý khách chưa mở gói, chúng tôi mua lại 70% giá trị sản phẩm theo hoá đơn đã mua. Khi nhận hàng mong bạn kiểm tra giấy tờ và mã vạch. Khách ở gần có thể ghé đại lý gần nhất uống thử.
Vùng trồng, xưởng và giấy tờ của chúng tôi
Vùng trồng chính của HTX Tâm Trà Việt ở xóm Suối Chùn, xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ, Thái Nguyên — vùng chè sạch Thái Nguyên canh tác theo VietGAP. Dòng Shan tuyết nguyên liệu pha chế lấy từ vùng núi cao của đối tác, có hồ sơ nguồn gốc kèm theo.
Giấy tờ chúng tôi đang có: chứng nhận đăng ký hợp tác xã, chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, chứng nhận chè Thái Nguyên VietGAP HTX cho chè búp tươi và chứng nhận hệ thống quản lý ISO 22000, công khai ngay trên trang sản phẩm.
Chúng tôi cũng được cấp quyền sử dụng nhãn hiệu tập thể "Chè Thái Nguyên". Với khách quan tâm chè xanh Tân Cương, xin nhắc rằng Tân Cương, Đại Từ và La Bằng là ba vùng khác nhau trong cùng một tỉnh.
Vùng trồng chè sạch Thái Nguyên VietGAP Đại Từ
Chứng nhận VietGAP chè búp tươi HTX Tâm Trà Việt
Câu hỏi thường gặp
Pha bột matcha bằng nước sôi được không?
Không nên. Nước 100 độ làm bột matcha đắng gắt và mất hương. Dùng nước khoảng 70–80 độ, tức đun sôi rồi để nguội ba đến bốn phút.
Vì sao bột matcha của tôi cứ bị vón cục?
Ba nguyên nhân: không rây bột trước khi pha, đổ sữa lạnh thẳng vào bột khô, và khuấy bằng thìa thay vì đánh. Rây bột rồi đánh với chút nước ấm trước là xong.
Một ly matcha latte cần bao nhiêu gam bột?
Bột matcha dùng theo ly: ly nhỏ 250ml dùng 2g, ly vừa 350ml dùng 3g, ly lớn 500ml dùng 4–5g. Muốn đậm hơn thì tăng bột chứ đừng giảm nước.
Bột matcha để được bao lâu sau khi mở?
Bột matcha nên dùng hết trong vài tuần vì oxy hoá nhanh khi gặp không khí và ánh sáng, để lâu sẽ chuyển màu xanh úa và mất hậu ngọt.
Matcha có nhiều caffeine hơn trà xanh không?
Vì uống cả lá nghiền nên một ly matcha thường có lượng caffeine cao hơn một chén trà hãm cùng khối lượng. Ai nhạy caffeine nên uống ban ngày.
Quán có nên đánh sẵn cốt matcha cả ngày không?
Chỉ nên đánh mẻ đủ bán trong ngày và giữ ngăn mát. Cốt để lâu xuống màu và đắng dần.
Không có chổi tre thì đánh bằng gì?
Bình lắc là giải pháp nhanh và hợp quán nhất, lắc 15–20 giây. Máy đánh sữa cầm tay hoặc phới lò xo nhỏ cũng dùng được.
Hợp tác xã có bán bột matcha không?
Chúng tôi không sản xuất matcha. Chúng tôi làm trà Thái Nguyên và các dòng trà nền cho pha chế như hồng trà, hoàng trà, trà xanh Shan tuyết và trà tấm nõn. Đặt hàng quán gọi 0368.151.678.
Bài nên đọc thêm
- Bột matcha là gì, nguồn gốc và quy trình sản xuất
- Matcha latte bao nhiêu calo
- Vì sao matcha latte hot trở lại
Nguồn tham khảo
- EFSA (2015) — đánh giá an toàn của caffeine
- Wikipedia tiếng Việt — Chi Chè (Camellia), chi của cây chè
Bài viết mang tính chia sẻ thông tin, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y tế.
Lưu ý: Nội dung trên chỉ để tham khảo, dựa trên kinh nghiệm làm trà và các thông tin phổ biến về trà. Trà là thực phẩm, không phải thuốc và không thay thế thuốc chữa bệnh. Nếu bạn đang có vấn đề sức khoẻ, đang dùng thuốc, đang mang thai hoặc cho con bú, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi thay đổi thói quen uống trà.
Trà Thái Nguyên hái tay, sao tại xưởng của hợp tác xã
Bài viết do HTX Tâm Trà Việt biên soạn — trồng và sao chè tại Đại Từ – La Bằng, Thái Nguyên, vùng nguyên liệu VietGAP, cơ sở chế biến ISO 22000:2018, bán thẳng tới người dùng không qua trung gian.
Trà uống hằng ngày · Trà đinh · Trà hoa · Hộp trà & quà tặng · Ấm & trà cụ
Nhắn Zalo 0855.318.678 — tư vấn chọn trà
Muốn bán lại tại địa phương: xem điều kiện mở đại lý chè Thái Nguyên.
Mua sỉ, mở đại lý hoặc đặt quà doanh nghiệp số lượng lớn: xem chính sách nhập sỉ của HTX Tâm Trà Việt hoặc mở đại lý chè Thái Nguyên.
