Lịch sử của trà qua hai con đường trà xanh và trà đen: vì sao phương Đông uống trà xanh, châu Âu uống trà đen và mỗi quốc gia hình thành chén trà riêng

Từ đồi chè xanh đến chén trà lành

Trà của HTX Tâm Trà Việt — hái tay tại Đại Từ – La Bằng, sao tại xưởng, đặt trực tiếp không qua trung gian.

Lục Trà Shan Ướp Hoa Nhài – Hộp 100g

160,000₫

Chọn mua

Set Quà Trà Shan Tuyết OCOP – Trà Xanh Và Hồng Trà

750,000₫

Chọn mua

Trà Xanh Shan Tuyết Bà Cụ – Hữu Cơ EU, Trà Uống Hằng Ngày

80,000₫

Chọn mua

Trà Xanh Shan Tuyết Cổ Thụ 1 Tôm 1 Lá – OCOP 5 Sao Phìn Hồ ...

Từ 180,000₫

Chọn mua

Xem tất cả Lục Trà – Trà Xanh Thái Nguyên →

Cập nhật tháng 9/2026 · Người viết: Đỗ Hữu Thuận – HTX Tâm Trà Việt. Bài phân biệt rõ sự kiện có tư liệu và truyền thuyết; mốc nào còn tranh luận được ghi chú.

1. Hai cách xử lý lá, hai số phận

Trà xanh và trà đen có thể làm từ cùng một cây chè. Khác nhau ở một quyết định rất sớm sau khi hái:

Nếu bạn muốn nắm toàn bộ nguồn gốc cây chè và mười mốc trà đi khắp thế giới, xem nguồn gốc của trà bắt đầu từ đâu. Bài này chỉ theo dõi một câu hỏi: vì sao thế giới chia thành "phe trà xanh" và "phe trà đen".

2. Trà xanh: con đường phương Đông

Trong phần lớn lịch sử Trung Quốc, trà là trà không oxy hoá: từ trà bánh nấu, trà bột đánh chổi đến trà lá rời sao chảo. Khi trà lá rời trở nên phổ biến từ thời Minh, cách diệt men bằng chảo nóng tạo ra những dòng trà xanh vẫn nổi tiếng đến nay.

• Nhật Bản tiếp nhận trà từ Trung Hoa qua các nhà sư, giữ trà bột (matcha) và phát triển trà lá hấp hơi nước — sencha trở thành loại trà uống hằng ngày.
• Việt Nam đi theo lối trà xanh sao, uống mộc trong ấm nhỏ; ở miền Bắc hình thành trà mạn và trà ướp hoa sen, hoa nhài.
• Maroc là trường hợp thú vị: câu chuyện được kể phổ biến là giữa thế kỷ 19, thương nhân Anh không bán được trà xanh "gunpowder" (viên tròn) sang vùng Baltic vì Chiến tranh Krym đóng cảng, nên chuyển hàng sang Bắc Phi. Người Maroc pha trà xanh với bạc hà tươi và nhiều đường, thành biểu tượng hiếu khách.

3. Trà đen: từ núi Vũ Di ra biển lớn

Chính Sơn Tiểu Chủng (Lapsang souchong) ở vùng núi Vũ Di, Phúc Kiến thường được coi là trà đen đầu tiên, ra đời thời nhà Thanh. Truyền thuyết kể năm 1646, dân làng chạy loạn bỏ lá chè phơi dở; khi trở về lá đã chuyển màu đỏ nâu, họ đem hong trên lửa củi thông để cứu mẻ chè — nên trà có mùi khói. Đây là truyền thuyết, không phải ghi chép chính xác, nhưng cho thấy trà đen gắn với kỹ thuật để lá oxy hoá rồi sấy.

Khi thương nhân Hà Lan, rồi Anh mua trà ở Trung Hoa, trà đen dần chiếm ưu thế trong hàng chở về châu Âu. Người châu Âu pha thêm đường, sữa — một cách uống hợp với vị đậm của trà oxy hoá hơn là trà xanh tươi.

4. Mỗi nước một chén trà: bảng so sánh

5. Hai phát minh làm trà đen "công nghiệp hoá"

• Túi lọc (1908): nhà nhập khẩu trà New York Thomas Sullivan gửi trà mẫu trong túi lụa để tiết kiệm; khách tưởng phải ngâm nguyên túi. Trà túi lọc về sau cần trà vụn ra màu nhanh — rất hợp với trà đen.
• CTC – nghiền, xé, cuộn (1930): lá chè đi qua các trục có răng, bị nghiền xé thành hạt nhỏ, oxy hoá nhanh, ra nước đậm trong vài phút. Máy CTC đầu tiên được đưa vào vận hành năm 1930 tại vườn chè Amgoorie, Assam, dưới sự giám sát của William McKercher. Từ đây trà đen hàng khối trở thành nguyên liệu của trà túi lọc và trà sữa trên toàn thế giới.

Việt Nam cũng nằm trong dòng chảy này: nhiều nhà máy chè xuất khẩu làm trà đen OTD, CTC, trong khi người Việt vẫn uống trà xanh là chính. So sánh sâu hơn giữa trà Việt và trà Trung Hoa: trà Việt Nam và trà Trung Quốc khác nhau thế nào.

6. Câu hỏi thường gặp

Trà xanh hay trà đen có trước?

Trà không oxy hoá (tiền thân trà xanh) có trước rất lâu; trà đen kiểu Chính Sơn Tiểu Chủng ở Vũ Di thường được coi là xuất hiện thời nhà Thanh.

Vì sao người châu Âu uống trà đen nhiều hơn trà xanh?

Cách giải thích phổ biến là trà đen giữ vị ổn định hơn trên hành trình dài và hợp uống với sữa, đường; thị hiếu hình thành dần qua thương mại thế kỷ 17–19.

Trà đến Nga từ khi nào?

Năm 1638 sứ thần Vasily Starkov mang trà về làm quà cho Sa hoàng; từ Hiệp ước Kyakhta năm 1727, trà được buôn đều đặn qua Siberia.

Trà túi lọc ra đời khi nào?

Năm 1908, khi nhà nhập khẩu trà Thomas Sullivan ở New York gửi trà mẫu trong túi lụa nhỏ và khách hàng ngâm cả túi.

Trà CTC là gì, có từ bao giờ?

CTC là trà đen được nghiền, xé, cuộn thành hạt nhỏ bằng máy; máy CTC đầu tiên vận hành năm 1930 ở Assam, Ấn Độ.

Vì sao người Maroc uống trà xanh với bạc hà?

Theo câu chuyện phổ biến, giữa thế kỷ 19 thương nhân Anh đưa trà xanh gunpowder vào Maroc; người Maroc pha cùng bạc hà tươi và đường thành trà hiếu khách.

7. Nếm hai con đường trong một buổi

Muốn cảm nhận khác biệt lịch sử ấy ngay trong chén: pha song song Trà Móc Câu Đặc Biệt (trà xanh sao, 450.000 đ/kg) và Hồng Trà Núi Cốc (hồng trà vùng La Bằng, túi 215 g, 269.000 đ). Ở giữa hai con đường là ô long: Ô Long Đông Tam Đảo. Tìm hiểu các nhóm hồng trà: hồng trà là gì; trà đen Ấn Độ: trà đen Ấn Độ.

Tư vấn: 0393.98.2025 (bán lẻ) · 0368.151.678 (sỉ, đại lý)

Nguồn tham khảo

1. Tea & Coffee Trade Journal – The 2025 Global Tea Report (số liệu ITC): sản lượng trà xanh 2023.

2. Lapsang souchong – Wikipedia (nguồn gốc Vũ Di, truyền thuyết 1646).

3. Treaty of Kyakhta (1727) – Wikipedia; Michael of Russia – Wikipedia (trà đến Nga năm 1638).

4. British Museum – The tea-rific history of Victorian afternoon tea.

5. Crush, tear, curl – Wikipedia (máy CTC năm 1930, vườn Amgoorie, Assam).

6. UK Tea & Infusions Association – The humble tea bag; Thomas Sullivan – Wikipedia.

7. TeaTrade – Maghrebi mint: the history of Moroccan tea.

Người chịu trách nhiệm nội dung

Nguyễn Văn Lâm

Trưởng phòng Marketing, HTX Tâm Trà Việt

Phụ trách nội dung chia sẻ và truyền thông của HTX Tâm Trà Việt. Anh viết những bài gần với đời sống người uống trà: mẹo dùng trà hằng ngày, gợi ý quà tặng, xu hướng đồ uống và cách chọn trà cho từng dịp. Mọi nội dung đều được đối chiếu lại với xưởng sản xuất tại Đại Từ – La Bằng trước khi đăng.

Xem đội ngũ HTX Tâm Trà Việt →